Boren naar aardwarmte: uitdagend en veelbelovend voor de toekomst
Afgelopen jaar boorde Ennatuurlijk Aardwarmte drie nieuwe aardwarmteputten in Middenmeer. Met zes actieve doubletten behoren we tot de grootste aardwarmteproducenten van Nederland. “We groeien en leren tegelijk: elke put die we boren brengt nieuwe lessen en inzichten”, vertelt geologe Andrea, teamleider van de boorploeg van Ennatuurlijk Aardwarmte. Ze geeft een inkijkje in de kunst van het boren, onverwachte problemen en unieke seismische metingen.
Wie vorig jaar over de snelweg naar Agriport Middenmeer reed kon de 30 meter hoge boortorens al vanuit de verte zien staan. Andrea: “We vervingen daar drie eerstegeneratieputten uit 2013. De tuinders gebruiken aardwarmte voor het verwarmen van hun kassen, zij zijn pioniers in het gebruik van aardwarmte in Nederland. Omdat die eerste putten inmiddels verouderd waren, boorden we er nieuwe naast.”
Dertig jaar warmte van constante temperatuur
Aardwarmte of geothermie is warmte uit de diepere ondergrond. “Hoe dieper de aardlaag, hoe warmer het water dat erin zit. In Middenmeer halen we water van 90 graden uit een ondergronds reservoir op zo’n twee kilometer diepte. Dat doen we met een aardwarmtedoublet: twee putten die samenwerken. Via de productieput pompen we het warme water omhoog, waar we de warmte gebruiken voor verwarming. Het afgekoelde water van ongeveer 35 graden pompen we terug via de injectieput, waar het weer in het reservoir stroomt. Het is een gesloten systeem, dat minstens dertig jaar warmte van constante temperatuur produceert.”
Echo van de ondergrond
Voordat er geboord kan worden, onderzoeken de geologen van Ennatuurlijk Aardwarmte eerst of de ondergrond geschikt is. “Dat doen we met seismisch onderzoek. Met behulp van geluidsgolven maken we een soort echo van de ondergrond. Aan de manier waarop die golven terugkaatsen kunnen we afl ezen welke lagen we onder onze voeten hebben en welke vorm ze hebben. Op basis daarvan maken we een aantal kaarten die de ingenieurs bij het boren gebruiken.”
Techniek nog niet uitgekristalliseerd
Andrea houdt van het werk op de boorplaats. De gigantische boortorens, de installaties, het vakmanschap van het team, de strenge veiligheidsregels waardoor iedereen ’s avonds weer veilig naar huis kan. Voordat ze koos voor aardwarmte werkte ze jarenlang in de olie en gasindustrie. “De boortechniek verschilt niet veel van het boren naar olie en gas. Je zou dus zeggen dat de boortechniek ondertussen gesneden koek is. Maar in de praktijk blijkt het behoorlijk complex. Elke situatie is anders. Ook is aardwarmte als techniek nog niet uitgekristalliseerd: we hebben met z’n allen nog veel te leren.”
Telescopisch boren van breed naar smal
“Wat boren bijvoorbeeld heel uitdagend maakt, is rekening houden met de verschillende aardlagen, boorgruis goed afvoeren en zorgen dat de put stevig is en niet instort. We boren de putten daarom telescopisch: van zo’n 70 cm diameter bovenaan naar 20 cm in de diepte. Eerst heien we een buis tot ongeveer 90 meter in het gat, zodat de wanden van het eerste stuk niet kunnen instorten en eventuele drinkwaterlagen afgeschermd zijn. Dan boren we een tweede lengte. Hier zetten we een tweede buis in die iets smaller is dan het boorgat, waarna we de ruimte om de buis heen ter versteviging vullen met cement. Zo gaan we door tot beneden.”
Liefst zo snel en efficiënt mogelijk
Boren kost veel geld. Denk aan de huur van de boortoren, de gebruikte materialen en de manuren. Het is belangrijk dat het snel en effi ciënt gaat, zodat de dure boorinstallaties maar kort nodig zijn en de doubletten snel aardwarmte gaan produceren. De boorprojecten van afgelopen jaar liepen helaas veel vertraging op: “Bij de eerste put hadden we veel tegenslagen en besloten we na drie pogingen terug te gaan naar de tekentafel. De andere twee putten hebben we na wat ongeplande uitdagingen succesvolweten af te boren: dat doublet levert nu warmte. Al de lessen en onze ervaringen uit deze putten nemen we mee als we een risicoinschatting maken voor nieuwe doubletten.”
Bewezen veilig produceren
Veiligheid speelt een grote rol. Dat geldt voor veilig werken op de boorplaats, maar ook voor veilig produceren. “Staatstoezicht op de Mijnen wil elk risico op seismiciteit (aarbevingen) voorkomen. In Middenmeer hebben we de unieke situatie dat we in de diepe ondergrond de kleinste (micro)seismiciteit, trillingen in de aarde, kunnen gaan meten. Omdat we daar vervangingsputten vlak naast de oude boorden, kunnen we de oude vol hangen met meetapparatuur. We doen daar baanbrekende metingen samen met TNO, TU Delft en EBN, waarmee we de hele aardwarmtesector een boost geven. Want aardwarmte is een belangrijke bron voor de warmtetransitie. Niet alleen voor tuinders, maar ook om wijken, dorpen en steden te verduurzamen.”
